Suriyadakı bir sement fabrikindəki telefonlara bağlı lokasiya məlumatlarından başlayaraq jurnal “Amerikanın xüsusi operatorları və digər hərbi qulluqçu kimi görünən insanların hərəkətlərini izləyib” və nəticədə həmin cihazları ABŞ-dakı “Forts Bragg” və “Hood” bazalarında aşkar edib. Xüsusi, lakin adsız identifikatorlara uyğun gələn eyni məlumatları Küveytdəki bazada, eləcə də ABŞ-dakı şəxsi yaşayış yerlərində tapmaq olar.
Sement fabrikindəki məlumatlar 2017 və 2018-ci illərə aiddir və mövcud kommersiya məlumat bazalarında tapılıb. Mobil telefon məlumatlarından hərbi qüvvələrin hərəkətlərini və yerlərini ayırd etmək üçün ilk dəfə istifadə edilmir, ancaq bu, kommersiya məlumatlarının toplanmasının xüsusi təhlükələrini göstərir.
2018-ci ilin əvvəlində açıq mənbəli analitiklər, yəni ictimaiyyətə açıq məlumatlar ilə işləyən insanlar aşkar etdilər ki, populyar qaçış proqramı olan “Strava”da məkan məlumatları hərbi bazalarda insan davranışı haqqında təfərrüatları ortaya qoyur. “Strava”nın qaçış məlumatları barədə bəlkə də ən təəccüblüsü, Türkiyədəki İncirlik aviabazasında insanların nüvə silahı saxlanan bunkerlərin ətrafında qaçmasıdır.
Bu məlumat, yalnız bir tətbiqdən olsa da, daha böyük riskə işarə edir. Fitnes rejimində şəxsi qeydlərin aparılması üçün faydalı olan məkan məlumatları da fərdlərlə əlaqələndirilə bilər və ümumi olaraq yeni nümunələri aşkar edə bilər. İncirlikdəki bunkerlər məlum olsa da (həm havadan, həm də peyk fotoşəkillərində görünür), “Strava”nın daxili məlumatlarına çıxış əldə edən qrup bu qaçış marşrutlarını idarə edən konkret şəxsləri müəyyən edə bilər. Və bu, daha təsirli bir məlumat hesab edilə bilər.
“Strava” ictimai xəritələrində məlumatları azaldıb və daha çox məxfilik mühafizəsi yaradıb. Məlumatı cib telefonu özü toplayır və insanlar getdikləri yerdə cib telefonlarını özləri ilə apardıqca toplama təhlükəsi davam edir.
2019-cu ilin dekabrında, şəxsi telefonlardan gələn bəzi riskləri azaltmaq üçün bir çox ölkələr hərbi bazalarda və gəmilərdə smartfon və sosial medianı qadağan edib. Birbaşa qadağalar müəyyən dərəcədə təsirli olur, onlar insanların hərbi yerləri aktiv şəkildə yayımlamasına mane ola bilər. Ancaq bu, yalnız qismən yanaşmadır. Telefonlar bağlanmazdan əvvəl yaxınlıqdakı mobil qüllə onun məlumatlarını alır, nəticədə toplanmış məlumatlar şirkət qeydlərində mövcud olur və daha sonra həmin şəxsin harada olduğunu müəyyən etmək üçün istifadə oluna bilər.
Məkan məlumatları son dərəcə qiymətli ola bilər və qorunmalıdır. O, məkandakı istifadəçilərin sayı, istifadəçi və təchizat hərəkətləri, gündəlik iş rejimi (istifadəçi və təşkilati) haqqında təfərrüatları aşkar edə bilər və istifadəçilər və məkanlar arasında başqa cür naməlum assosiasiyaları ifşa edə bilər.
Praktiki addımlara məkan xidmətlərini söndürmək, tətbiqlərə verilən icazələri minimuma endirmək və hətta həssas bir missiya ilə əraziyə getməzdən əvvəl telefonları təhlükəsiz yerdə qoymaq daxildir.
Sevinc Əliyeva
Ordu.az
